THE BAD SLEEP WELL (δυστυχώς... και γίνεται πάντα το δικό τους!)

Στις 6 Σεπτεμβρίου, συμπληρώθηκαν 19 χρόνια από το θάνατο του μεγάλου master του ιαπωνικού σινεμά, του Ακίρα Κουροσάβα (ή Κουροσάουα, όπως προφέρεται κανονικά στην ιαπωνική). Αξίζει τον κόπο, λοιπόν, να αφιερώσω ένα ποστάρισμα στο μεγάλο αυτό δημιουργό, γράφοντας για μία ταινία του λιγότερο γνωστή, αλλά εξίσου σημαντική με τις υπόλοιπες διασημότερες ταινίες της φιλμογραφίας του. Πρόκειται για μια ταινία του 1960, με τίτλο που μεταφράζεται ακριβώς "Ακόμα και οι κακοί κοιμούνται ήσυχοι"! Πόσο δίκιο έχει δυστυχώς ο master... Η ταινία διαδραματίζεται στη μεταπολεμική Ιαπωνία η οποία τραυματισμένη από τον πόλεμο, προσπαθεί να βρει ξανά τον εαυτό της, αλλά τα σημάδια αλλοτρίωσης από την εισβολή των δυτικών "εθίμων" είναι κάτι παραπάνω από εμφανή. Πρόκειται για μία σπουδή του Κουροσάβα, πάνω στην ηθική (ή τη μη ύπαρξή της) των μεγάλων εταιριών, τις ύποπτες σχέσεις τους με την κυβέρνηση, τη διαφθορά εκατέρωθεν των μεγάλων στελεχών και τις συνέπειες για όσους προσπαθούν να κάνουν κάτι για να αποκαλυφθεί και να σταματήσει αυτή η σαπίλα. Ίσως εν έτει 2017 όλα αυτά να ακούγονται τετριμμένα, αλλά γιατί; Μήπως είναι πλέον κοινός τόπος και είμαστε συνηθισμένοι να τα ακούμε καθημερινά; Μήπως γι' αυτό η ταινία αυτή είναι διαχρονική; Γιατί, απ' ό,τι φαίνεται, τίποτα δεν έχει αλλάξει από τότε... και μιλάμε για μισό και πλέον αιώνα τώρα... Αν όμως δεν έχει αλλάξει τίποτα, μήπως κάπου έχουμε αποτύχει συλλογικά ως κοινωνία; Γιατί θα πρέπει δηλαδή οι κακοί να κοιμούνται ήσυχοι και οι καλοί να έχουν χάσει τον ύπνο τους..;

(Spoilers υπάρχουν, αλλά πρόκειται για κινηματογραφική ιστορία...)

Υπόθεση: Η ταινία ξεκινάει με το γάμο ενός στελέχους μιας μεγάλης κατασκευαστικής εταιρίας με την κόρη του Αντιπροέδρου. Το στέλεχος αυτό τυγχάνει και γραμματέας του Αντιπροέδρου. Στο γάμο όμως (με παρόντες μια στρατιά δημοσιογράφων) εισβάλλει η Αστυνομία, η οποία συλλαμβάνει ένα άλλο στέλεχος της εταιρίας με την κατηγορία της δωροληψίας (κοινώς "μίζας"). Οδηγείται στον ανακριτή, μαζί με το λογιστή της εταιρίας, αλλά ο λογιστής λαμβάνει εντολή να αυτοκτονήσει (μην ξεχνάμε, στην Ιαπωνία βρισκόμαστε!), για να μην ξεσκεπάσει τους ενόχους, πράγμα που πραγματοποιεί άμεσα! Το ίδιο πάει να κάνει και ο συλληφθείς όταν απελευθερώνεται, αλλά τον προλαβαίνει ο γαμπρός, τον αποτρέπει και τον κάνει μέρος του δικού του σχεδίου, που είναι να αποκαλύψει την αλήθεια για την υπόθεση και να οδηγήσει τους υπεύθυνους στη δικαιοσύνη! Ποιος;;; Ο γαμπρός του Αντιπροέδρου;; Γιατί; Όπως αποκαλύπτεται στη συνέχεια, ο γαμπρός είναι εξώγαμος γιος ενός παλιού στελέχους της εταιρίας, ο οποίος εξαναγκάστηκε και αυτός σε αυτοκτονία για παρόμοια υπόθεση στο παρελθόν! Επομένως, ο γιος πλέον αναζητά εκδίκηση... Ο γάμος του δηλαδή, έγινε απλά για να καταφέρει να μπει στην εταιρία (με ψεύτικη ταυτότητα φυσικά)! Την (ανάπηρη) γυναίκα του απλά τη χρησιμοποίησε... αν και στο μεταξύ την αγάπησε πραγματικά... Τέλος πάντων, το σχέδιο προχωράει, όμως για κακή του τύχη, αποκαλύπτεται κάποια στιγμή, και ο Αντιπρόεδρος τον βγάζει από τη μέση, μαζί και το (αναγκαστικά) συνεργαζόμενο στέλεχος της εταιρίας και πάει ήσυχος να κοιμηθεί... Τέλος!!! Κυνικά ρεαλιστικό, έως και μηδενιστικό... Οι κακοί μένουν ατιμώρητοι και ζουν αυτοί καλά κι εμείς χειρότερα... Δεν έχει συνηθίσει το κοινό σε τέτοια φινάλε. Σχεδόν πάντα, μετά από τόσο αγώνα, υπάρχει κάποια δικαίωση, κάποια κάθαρση! Όλες οι αρχαιοελληνικές τραγωδίες είχαν μια κάθαρση! Εδώ δεν υπάρχει! Ακόμα κι εγώ ενοχλήθηκα, αλλά, δυστυχώς, η αλήθεια δεν είναι πάντα ευχάριστη. Μάλλον, τις περισσότερες φορές είναι ενοχλητική...

Ερμηνείες: Απόλυτος πρωταγωνιστής της ταινίας είναι ο Τοσιρό Μιφούνε, μόνιμος πρωταγωνιστής των ταινιών του Κουροσάβα. Η ερμηνεία του είναι υπεράνω κριτικής. Ισορροπεί καταπληκτικά μεταξύ της αποφασιστικότητας, της οργής, αλλά και των αμφιβολιών που έχει για το σχέδιό του, όπως και των τύψεων για τη συμπεριφορά του απέναντι στη γυναίκα του. Ο Αντιπρόεδρος της εταιρίας, που τον υποδύεται ο Μασαγιούκι Μόρι, είναι εξαιρετικό δείγμα αδίστακτου στελέχους που στο τέλος απαρνιέται ακόμα και τα παιδιά του για το προσωπικό του όφελος! Και φυσικά, απέναντι στα δικά του αφεντικά, μετατρέπεται σε ερπετό που σέρνεται αξιολύπητος για να έχει την εύνοιά τους... Αξίζει να παρακολουθήσει κανείς, πώς το ίδιο πρόσωπο μπορεί να είναι ταυτόχρονα τρυφερός πατέρας, αδίστακτος προϊστάμενος και γλοιώδης υφιστάμενος! Μεγάλη ερμηνεία και από τον κο. Μόρι. Εξίσου εκπληκτικοί είναι και οι υπόλοιποι ρόλοι: Η εύθραυστη και τραγική σύζυγος του Μιφούνε (Κυόκο Καγκάουα), ο κατατρομαγμένος υπάλληλος της εταιρίας που συνεργάζεται μαζί του, γνωρίζοντας το πιθανότερο τέλος του (Καματάρι Φουτζιουάρα), και ο σπουδαίος Τακάσι Σιμούρα που υποδύεται με μια δόση χιούμορ ένα έτερο διεφθαρμένο στέλεχος της εταιρίας, ίδιας ηθικής και συμπεριφοράς με τον Αντιπρόεδρο. Απλά υποκλίνεσαι...

Σκηνοθεσία: Η ταινία διαδραματίζεται ως επί το πλείστον σε κλειστούς χώρους, επομένως δεν πρόκειται να δείτε εντυπωσιακά εξωτερικά πλάνα (βλ. "Ο θρόνος του αίματος" ή το "Ραν"). Όμως υπάρχει η έξοχα ενορχηστρωμένη εισαγωγική σκηνή του γάμου, περίπου 20λεπτης διάρκειας, με το τσούρμο των δημοσιογράφων να σχολιάζουν τα τεκταινόμενα, δίκην χορού σε αρχαιοελληνικό θέατρο! Μάλιστα κάποια στιγμή ακούγεται η αυτοαναφορική ατάκα "Πολύ καλό μονόπρακτο αυτός ο γάμος", για να ακολουθήσει η απάντηση "είναι μόνο το πρελούδιο"! Επίσης, έξοχο εύρημα είναι η απόπειρα αυτοκτονίας του στελέχους της εταιρίας σε ενεργό ηφαίστειο!! Είναι πραγματικά εντυπωσιακή! Για την καθοδήγηση των ηθοποιών ό,τι είχα να πω το είπα στις ερμηνείες! Γενικώς, ο Κουροσάβα παραδίδει ξανά μαθήματα σκηνοθεσίας!

Καλύτερη ατάκα: "A man with a full stomach doesn't bother with snacks." (Αμ, τι... Για τα χοντρά πάμε... Με ψίχουλα θα ασχολούμαστε;)

Να τη δω; Κατηγορηματικά ναι! Ένα τέτοιο κοινωνικό ψυχόδραμα, δυσάρεστο, αλλά διδακτικό επιβάλλεται να το παρακολουθήσετε με προσήλωση!

Ημιάχρηστα trivia:

• Το σενάριο της ταινίας είναι εν μέρει βασισμένο στον Άμλετ του Σαίξπηρ. Βέβαια, εκεί παρά το τραγικό τέλος του ήρωα, υπήρχε κάθαρση, αφού ο βασιλιάς έχει το τέλος που του αξίζει. Εδώ, δεν...
• Επίσης το σενάριο αρχικά ήταν ιδέα του φέρελπι σεναριογράφου και ανιψιού του Κουροσάβα, Μίκε Ινόουε, ο οποίος το δούλευε επί 6 μήνες καθ' υπόδειξη του θείου. Ο ίδιος ο Κουροσάβα το ξαναδούλεψε με τους συνεργάτες του, αλλά ο ανιψιός δεν έλαβε credit για τη συμβολή του...

Συντελεστές:

Σκηνοθεσία: Ακίρα Κουροσάβα

Σενάριο: Ακίρα Κουροσάβα, Χιντέο Ογκούνι, Ετζιρό Χισάιτα, Ρυούζο Κικουσίμα, Σινόμπου Χασιμότο

Ηθοποιοί: Τοσιρό Μιφούνε, Μασαγιούκι Μόρι, Κυόκο Καγκάουα, Τακάσι Σιμούρα, Καματάρι Φουτζιουάρα, Τατσούγια Μιχάσι