THE 47 RONIN (θα σέβεστε...!)

Επειδή ο κινηματογράφος πάνω απ' όλα είναι τέχνη, δευτερευόντως ψυχαγωγία και τριτευόντως η φαστ-φουντ ανοησία του Χόλιγουντ, σήμερα θα γράψω για ένα κλασικό έργο που αποτελεί ουσιαστικά μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς της 7ης Τέχνης. Δεν διανοούμαι να γράψω κριτική, γιατί για μια τέτοια ταινία πρέπει να έχεις σπουδάσει το αντικείμενο για να κριτικάρεις. Απλά θα καταθέσω μια άποψη, σαν σινεφίλ και λάτρης του ασιατικού κινηματογράφου γενικώς και του ιαπωνικού ειδικώς. Έχουμε να κάνουμε, λοιπόν, με τους "47 ρόνιν" του μεγάλου δημιουργού Κέντζι Μιζογκούτσι. Ο Μιζογκούτσι θεωρείται ένας από τους τρεις μάστερ του ιαπωνικού σινεμά, μαζί με τον Γιασούτζιρο Όζου και τον Ακίρα Κουροσάβα (εγώ θα προσθέσω και το όνομα του Μασάκι Κομπαγιάσι). Παρόλο που οι "47 ρόνιν" δε θεωρείται η καλύτερή του ταινία, είναι δημιουργία μεγάλης πνοής, που αξίζει να βρίσκεται στη συλλογή ενός σινεφίλ, έστω και για συλλεκτικούς λόγους. Πολύ απλά, δεν την προσπερνάς αυτήν την ταινία ελαφρά τη καρδία! Το θέμα είναι πως είναι δύσκολο να την παρακολουθήσεις... Αφενός είναι παλιά... πολύ παλιά... του 1941... η κόπια είναι φθαρμένη, οπότε και η remastered έκδοση έχει προβλήματα με τον ήχο. Αφορά μια εποχή γύρω στο 1700, στην Ιαπωνία των σαμουράι, που οι συνήθειες, οι συμπεριφορές και οι αξίες των ανθρώπων δεν είχαν καμία απολύτως σχέση με όσα γνωρίζουμε στο δυτικό κόσμο. Είναι αργή... Δηλαδή όχι αργή για να το παίξουμε κουλτουριάρηδες (και να δείχνουμε μια ακίνητη καρέκλα στο δάσος για 5 λεπτά), αλλά αργή στην εξέλιξη, λόγω εξαντλητικής ανάλυσης και παντελούς έλλειψης σκηνών δράσης! Και το κερασάκι στην τούρτα; Κρατάει 3 ώρες και 42 λεπτά... Ναι, ναι... καλά διαβάσατε!! Τουλάχιστον είναι σε δύο μέρη κι έτσι μπορείτε να την παρακολουθήσετε τμηματικά... Η ταινία γυρίστηκε κατά παραγγελία της ιαπωνικής κυβέρνησης, για να ανυψώσει το ηθικό των Ιαπώνων στον πόλεμο (μην ξεχνάμε, μιλάμε για το 1941), προπαγανδίζοντας ουσιαστικά το μπούσιντο, δηλαδή τον άγραφο κώδικα ηθικής των σαμουράι. Ήταν παταγώδης αποτυχία, αλλά η αξία της αναγνωρίστηκε αργότερα όπως συμβαίνει συχνά σε παραγνωρισμένες δημιουργίες που ήταν μπροστά από την εποχή τους. Όσο για την προπαγάνδα;; Αν δείτε την ταινία και καταλάβετε ακριβώς τα κίνητρα και τις μεθόδους των σαμουράι, θα δείτε ότι ο Μιζογκούτσι μάλλον την αποδόμησή τους κατάφερε παρά την εξύμνησή τους.

(Δεν υπάρχουν spoiler. Η υπόθεση είναι απλή και χωρίς ανατροπές...)

Υπόθεση: Η ταινία καταπιάνεται με ένα πραγματικό ιστορικό περιστατικό της εποχής Γκενρόκου (~1700). Κατά τη διάρκεια μιας επίσημης επίσκεψης απεσταλμένων του Αυτοκράτορα στο κάστρο του Έντο, ο αρχηγός ενός Οίκου σαμουράι αποπειράται να δολοφονήσει έναν άλλο άρχοντα για λόγους καθαρά προσωπικής αντιδικίας (που ποτέ δεν εξηγούνται στην ταινία - αν και ιστορικά είναι γνωστοί). Όμως αποτυγχάνει... Έτσι, επειδή τράβηξε σπαθί σε μέρος και ώρα που δεν έπρεπε καταδικάζεται να κάνει χαρακίρι!! Δεν παίζουν με αυτά στην Ιαπωνία... Όπερ και εγένετο! Κατόπιν ο Οίκος διαλύεται κατ' εντολή του σογκούν, κατάσχονται όλα τα εδάφη του και οι ακόλουθοι μετατρέπονται σε ρόνιν, δηλαδή σαμουράι χωρίς αφέντη. Αυτό σήμαινε ουσιαστική καταστροφή, γιατί οι ρόνιν θεωρούνταν πλέον απόκληροι και κινδύνευαν να μείνουν χωρίς εισόδημα, χωρίς περιουσία και πολλές φορές χωρίς φαγητό! Μη μπορώντας να το ανεχτούν αυτό, οι ρόνιν αποφασίζουν να εκδικηθούν τον άδικο θάνατο του αφέντη τους σκοτώνοντας τον αντίπαλο άρχοντα. Όμως εδώ μπαίνει το τεράστιο ζήτημα του πρωτοκόλλου και του μπούσιντο που δε μπορεί να επιτρέψει την αντεκδίκηση (που όμως είναι καθόλα δίκαιη και δικαιολογημένη, σύμφωνα και με τους ίδιους τους πρωταγωνιστές!!)... Έτσι καταστρώνουν ένα πολύ περίπλοκο σχέδιο που θα τους επιτρέψει και να εκδικηθούν και να σώσουν τον Οίκο τους και την τιμή τους, αν και γνωρίζουν ότι τελικά θα εξαναγκαστούν και οι ίδιοι σε χαρακίρι, ακόμα κι αν πετύχουν... Όπως καταλαβαίνετε, ένα τέτοιο σενάριο το παρακολουθείς περισσότερο ως ντοκιμαντέρ, γιατί οι νοοτροπίες που περιγράφονται στην ταινία μόνο στην Ιαπωνία απαντώνται... Θα μπορούσα να γράψω ολόκληρο κατεβατό αναλύοντας τες, αλλά θα αρκεστώ να πω ότι παρακολουθούσα αποσβολωμένος το πώς η διατήρηση της τιμής (αλλά ουσιαστικά της καλής εικόνας προς τους γύρω - "τι θα πει ο κόσμος;" ένα πράγμα), είχε τελικά πολύ μεγαλύτερη σημασία από την απόδοση της δικαιοσύνης μέσω της αντεκδίκησης, που θα 'πρεπε να 'ταν και η ουσία της κίνησης των 47 ρόνιν. Σε σημείο να θυσιάζουν και τις ζωές τους ακόμα!! Ιάπωνες... τι να πεις;;

Ερμηνείες: Ειδικά στον ιαπωνικό κινηματογράφο, η σημασία που δινόταν ανέκαθεν στις ερμηνείες των ηθοποιών ήταν τεράστια. Ίσως να έχει την πηγή της στο αρχαίο ιαπωνικό θέατρο, που έχει εξουθενωτικά αυστηρές φόρμες με αποτέλεσμα οι ηθοποιοί, αν θέλουν να σέβονται τον εαυτό τους να υποχρεώνονται να αγγίζουν την τελειότητα... Σπάνια βλέπεις μέτρια ερμηνεία σε ιαπωνική ταινία, πόσο μάλλον σε μία ταινία κλασική. Εκτός από τον πρωταγωνιστή Τσοτζουρό Καουαρασάκι, αρχηγό των 47 ρόνιν, αξίζει να αναφέρουμε ενδεικτικά (γιατί πραγματικά όλοι είναι ισάξιοι) τον Γιοσιζάμπουρο Αράσι, τον άρχοντα που διατάζεται να αυτοκτονήσει και την uncredited (!!!) Μιέκο Τακαμίνε που εμφανίζεται προς το τέλος της ταινίας σε έναν δύσκολο τραγικό ρόλο. Μάθημα υποκριτικής για τους νεότερους...

Σκηνοθεσία: Και ενώ περιμένεις να παρακολουθήσεις μια κλασική ιστορία εκδίκησης, με τη δράση να κορυφώνεται στην τελική αναμέτρηση μεταξύ καλών και κακών, όπως σε όλες τις αντίστοιχης θεματολογίας ταινίες, η σκηνή αυτή δεν έρχεται ποτέ. Τα γεγονότα περιγράφονται όλα από τους πρωταγωνιστές όπως διαδραματίστηκαν off-camera, γιατί το ζητούμενο είναι οι διεργασίες στα παρασκήνια των γεγονότων και όχι η εκδίκηση αυτή καθαυτή. Καλό, ε;; 3 ώρες και 42 λεπτά εξαντλητικών διαλόγων και ανάλυσης, και όλα σε μονόπλανα!! Η κάμερα στήνεται σε ένα σημείο του δωματίου και εσύ απλά παρακολουθείς τα τεκταινόμενα σαν ουδέτερος παρατηρητής, αφού σχεδόν ποτέ η κάμερα δεν κάνει ζουμ σε κάποιο πρόσωπο ή κάπου αλλού... Λες και ο σκηνοθέτης αρνείται να πάρει θέση και αφήνει τους χαρακτήρες να εκτίθενται ψυχρά στα μάτια του θεατή. Τολμά άραγε να το κάνει κανείς αυτό σήμερα (θα το ξαναπώ!) επί 3 ώρες και 42 λεπτά;;; Μεγάλος master ο Κέντζι Μιζογκούτσι!

Να τη δω; Είναι σαν να ρωτάτε "Να επισκεφτώ το μουσείο του Λούβρου;" Αν πας στο Παρίσι μόνο για clubbing, είναι περιττό να ρωτάς. Αν σε ενδιαφέρει όμως η κουλτούρα και ο πολιτισμός, οφείλεις να πας!

Ημιάχρηστα trivia: 

• Για όποιον ενδιαφερθεί περισσότερο για το έργο του master Μιζογκούτσι, το αριστούργημά του είναι το "Ουγκέτσου μονογκατάρι" (=μια ιστορία του μήνα των βροχών). Άλλες διάσημες ταινίες του είναι "Η ιστορία των τελευταίων χρυσάνθεμων", "Η ζωή της Οχάρου" και ο "Επιστάτης Σάνσο". Μόνο το "Ουγκέτσου..." έχω δει και είναι όντως εκπληκτικό! Ίσως κάποια στιγμή γράψω και γι' αυτό!
• Η ιστορία των "47 ρόνιν" έχει γνωρίσει αρκετές κινηματογραφικές μεταφορές στην Ιαπωνία, με πιο γνωστή ίσως την εκδοχή του Χιρόσι Ιναγκάκι στην οποία συμμετέχει και ο Τοσιρό Μιφούνε. Το 2013 γυρίστηκε και μία Χολιγουντιανή εκδοχή sword and sorcery από τον Καρλ Ρινς με πρωταγωνιστή τον Κιάνου Ριβς!! Αν και οι κριτικοί το έστειλαν στο πυρ το εξώτερον, εγώ το καταδιασκέδασα! Το ποπ-κορν ήταν καλής ποιότητας... Η σχέση που έχει πάντως με το ιστορικό περιστατικό και κατ' επέκταση με το δράμα του Μιζογκούτσι είναι όση έχει το παγόνι με το πεπόνι... Το πεπόνι παγώνει, ενώ το παγόνι δεν πεπόνι... Μεταφέρθηκε ξανά όμως το 2015 από τον (επίσης Ιάπωνα) Καζουάκι Κιρίγια ως "Last knights", με πρωταγωνιστές τον Μόργκαν Φρίμαν και τον Κλάιβ Όουεν με ακόμα πιο άθλιες κριτικές... Δεν το έχω δει, αλλά έχω δει τις μόλις 2 ταινίες του Καζουάκι Κιρίγια πριν από τη συγκεκριμένη... Μόνο για λόγους μαζοχισμού μπορεί κάποιος να κάτσει να παρακολουθήσει το κινηματογραφικό χάος του εν λόγω σκηνοθέτη... Μάλλον θα το αποφύγω το συγκεκριμένο... Έχει και η διαστροφή τα όριά της!!!

Συντελεστές:

Σκηνοθεσία: Κέντζι Μιζογκούτσι

Σενάριο: Κεν'ίτσιρο Χάρα, Γιοσικάτα Γιόντα βασισμένο στο ομώνυμο θεατρικό έργο του Σέικα Μαγιάμα

Ηθοποιοί: Τσοτζουρό Καουαρασάκι, Γιοσιζάμπουρο Αράσι, Καζουτόγιο Μιμάσου, Μιέκο Τακαμίνε